PISA-resultaten 2025: van inzicht naar handelen

Basisvaardigheden en digitale geletterdheid

Voor Nederland springt vooral de ontwikkeling van de leesvaardigheid in het oog. De prestaties van Nederlandse leerlingen zijn de afgelopen jaren gedaald en een aanzienlijke groep leerlingen beheerst niet het niveau dat de OECD als basisniveau beschouwt. Ook bij rekenen en natuurwetenschappen vraagt de ontwikkeling om aandacht, al is het Nederlandse beeld daar gunstiger dan bij lezen.

Tegelijkertijd gaat goed leren tegenwoordig om meer dan lezen en rekenen op zichzelf. Leerlingen moeten informatie kunnen vinden, begrijpen en beoordelen, bronnen op waarde kunnen schatten en digitale hulpmiddelen – waaronder AI – bewust kunnen gebruiken. Voor scholen ligt hier een duidelijke samenhang: leerlingen hebben stevige basisvaardigheden nodig om zich ook in een digitale omgeving goed te kunnen redden.

Wat betekent dat voor scholen?

De uitkomsten maken duidelijk dat werken aan basisvaardigheden niet alleen een opdracht is voor de docent Nederlands of wiskunde. Taal speelt een rol bij vrijwel ieder vak: bij het begrijpen van instructies, het lezen van bronnen, het formuleren van antwoorden en het verwerven van nieuwe kennis. Hetzelfde geldt voor rekenen en voor het kritisch omgaan met digitale informatie.

Dat vraagt om keuzes op schoolniveau. Wat verstaan we binnen onze school onder goede taal- en rekenvaardigheid? Welke verantwoordelijkheid hebben verschillende vakken? Waar zien we bij onze eigen leerlingen knelpunten? En hoe zorgen we ervoor dat afspraken niet bij losse interventies blijven, maar onderdeel worden van de dagelijkse onderwijspraktijk?

Ook digitale geletterdheid vraagt die gezamenlijke benadering. Niet alleen leren werken mét technologie, maar leerlingen leren beoordelen wanneer een digitale bron betrouwbaar is, hoe informatie tot stand komt en wanneer het verstandig is een digitaal hulpmiddel of AI juist wel of niet te gebruiken.

Waar zit de urgentie?

De urgentie zit daarom niet alleen in een internationale ranglijst. Ze zit vooral in wat onvoldoende basisvaardigheden betekenen voor leerlingen. Wie moeite heeft om een tekst te begrijpen, informatie te beoordelen of rekenkundige informatie toe te passen, loopt daar bij vrijwel alle vakken tegenaan. En in een samenleving waarin steeds meer informatie digitaal wordt aangeboden en gegenereerd, worden goede taal-, reken- en digitale vaardigheden alleen maar belangrijker.

Tegelijk is nuance nodig. PISA is een belangrijke internationale graadmeter, maar geen volledige beoordeling van het Nederlandse onderwijs. Onderwijskundige Barend Last wijst er in een opiniestuk in Trouw bijvoorbeeld op dat Nederlandse volwassenen in internationaal onderzoek naar geletterdheid juist sterk presteren. Ook verschillen PISA en het onderzoek onder volwassenen in doelgroep, meetmethode en context. De cijfers moeten daarom serieus worden genomen, maar wel in samenhang met andere gegevens en vooral met wat scholen zelf bij hun leerlingen zien.

Van cijfers naar de eigen schoolpraktijk

Daar ligt uiteindelijk de belangrijkste opgave: niet alleen constateren dat prestaties onder druk staan, maar onderzoeken wat leerlingen op de eigen school nodig hebben en wat dat vraagt van het onderwijs.

VO-content ondersteunt scholen bij de stap van inzicht naar handelen. Als kenniscentrum brengen we actuele inzichten, praktijkervaringen en relevante ontwikkelingen samen. Als professionaliseringspartner helpen we schoolteams om die kennis te vertalen naar hun eigen onderwijspraktijk. En als implementatiepartner ondersteunen we scholen bij het daadwerkelijk vormgeven, uitvoeren en borgen van verbeteringen.

Bij basisvaardigheden kan dat bijvoorbeeld gaan om het ontwikkelen of aanscherpen van taal- en rekenbeleid: van een gezamenlijke visie en concrete doelen tot afspraken die zichtbaar terugkomen in verschillende vakken en lessen. Met kennisdeling, trainingen, begeleiding en ondersteuning bij implementatie werken we samen met scholen aan een aanpak die past bij hun leerlingen, team en context.

Diezelfde lijn geldt voor digitale geletterdheid. We ondersteunen scholen niet alleen bij de vraag wat leerlingen moeten kennen en kunnen, maar ook bij de vertaling naar curriculum, professionalisering en schoolbeleid. Hoe geef je digitale geletterdheid een structurele plek in het onderwijs? Welke kennis en vaardigheden hebben leraren nodig? En hoe zorg je ervoor dat leerlingen kritisch, bewust en verantwoord leren omgaan met informatie, technologie en AI?

De PISA-resultaten bieden daarmee vooral een aanleiding om het gesprek te voeren. De echte impact ontstaat wanneer scholen de cijfers verbinden aan hun eigen leerlingen, onderwijspraktijk en ambities – en vervolgens gericht werken aan verbetering.

Van inzicht naar handelen. Dáár worden basisvaardigheden sterker.

Bronnen

• OECD, PISA 2025 Results en Nederlandse country note (gepubliceerd 8 september 2026).

• Barend Last, “Zijn Nederlandse kinderen ook nog slecht in lezen als ze groot zijn?”, Trouw, 7 september 2026.